Przemoc może mieć charakter instrumentalny (przemoc jako narzędzie do osiągnięcia celu) lub bezinteresowny (sprawca nie dąży do uzyskania wymiernej korzyści - przemoc jako cel sam w sobie), co jest zależne od przesłanek kierujących osobą stosującą przemoc. W zależności, co poprzez przemoc chce osiągnąć jej sprawca. Niezależnie jednak od pobudek sprawcy, ofiara cierpi i jest narażona na trwałe uszkodzenia fizyczne, emocjonalne, a przede wszystkim psychiczne.
Definicja przemocy domowej
Według ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowe:
przemoc domowa to jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, wykorzystujące przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną, naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej, w szczególności:
- narażające tę osobę na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia lub mienia,
- naruszające jej godność, nietykalność cielesną lub wolność, w tym seksualną,
- powodujące szkody na jej zdrowiu fizycznym lub psychicznym, wywołujące u tej osoby cierpienie lub krzywdę,
- ograniczające lub pozbawiające tę osobę dostępu do środków finansowych lub możliwości podjęcia pracy lub uzyskania samodzielności finansowej,
- istotnie naruszające prywatność tej osoby lub wzbudzające u niej poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, w tym podejmowane za pomocą środków komunikacji elektronicznej;
W jakich relacjach może wystąpić przemoc:
- dorosły – dorosły (np. mężczyzna wobec kobiety/ kobieta wobec mężczyzny),
- dorosły – dziecko (np. rodzic, krewny, dziadkowie wobec dziecka/dzieci),
- dziecko – dziecko (np. starsze rodzeństwo wobec młodszego rodzeństwa, w szkole np. silniejszy uczeń wobec słabszego ucznia),
- dziecko – rodzic (np. dorosłe dzieci wobec starzejących się rodziców),
- dorosły – osoba z niepełnosprawnością.
Czym charakteryzuje się przemoc
- jest intencjonalna, co znaczy, że zawsze jest zamierzonym działaniem,
- siły są nierównomierne, co znaczy, że jedna ze stron ma zawsze przewagę nad drugą,
- narusza dobra i prawa osobiste, co znaczy, że osoba stosująca przemoc domową wykorzystując przewagę siły, narusza podstawowe prawa osoby, wobec której stosuje przemoc, np. prawo do nietykalności fizycznej, godności czy szacunku,
- powoduje cierpienie i ból, co znaczy, że osoba stosująca przemoc naraża zdrowie i życie osoby jej doznającej na poważne szkody.
Fazy przemocy
- Faza I narastającego napięcia lub faza narastającej przemocy – jest początkiem cyklu, jest to faza charakteryzująca się wzmożonym napięciem i zwiększeniem częstotliwości sytuacji konfliktowych.
- Faza II ostrej przemocy – następuje rozładowanie agresji poprzez dokonanie aktu przemocy.
- Faza III miodowego miesiąca – jest to faza, w której osoba stosująca przemoc domową okazuje skruchę, przeprasza osobę wobec, której stosował przemoc, często obiecując zmianę zachowania deklarując głębokie uczucia do tej osoby.
Przykładowe formy przemocy
Przemoc może przybrać wiele form, poniżej przedstawiamy kilka wybranych:
- przemocy fizycznej – np.: szarpanie, popychanie, bicie, kopanie, policzkowanie, duszenie itp.,
- przemocy psychicznej – np. wyśmiewanie, szydzenie, okazywanie braku szacunku, poniżanie w obecności innych osób, obrażanie, wyzywanie itp.,
- przemocy seksualnej – np. wymuszanie pożycia seksualnego, żarty o charakterze seksualnym, zmuszanie do oglądania treści o tematyce seksualnej, komentowanie szczegółów anatomicznych, itp.,
- przemocy ekonomicznej – np. zabieranie pieniędzy, nie łożenie na utrzymanie, uniemożliwianie podjęcia pracy zarobkowej, zaciąganie długów i kredytów bez zgody współmałżonka/ partnera/ki, niezaspokajanie podstawowych, materialnych potrzeb rodziny, niealimentacja, itp.,
- przemoc poprzez zaniedbanie – jest to świadome lub nieświadome działanie polegające na niezaspokajaniu podstawowych potrzeb takich potrzeb jak: biologicznych, emocjonalnych, edukacyjnych czy medycznych wobec wobec dzieci, ludzi starszych oraz wobec osób niepełnosprawnych – przez ich rodziców, dorosłe dzieci, opiekunów,
- cyberprzemoc – jest to forma przemocy, w której wykorzystuje się środki komunikacji elektronicznej do ośmieszania, zastraszania, nękania, prześladowania, kontrolowania drugiej osoby, przy użyciu takich narzędzi jak media społecznościowe, komunikatory, wiadomości SMS, e-maile czy fora internetowe. Może obejmować m.in. wysyłanie obraźliwych wiadomości, publikowanie kompromitujących zdjęć lub informacji, rozsyłanie plotek, wykluczanie z grup online czy podszywanie się pod kogoś bez jego zgody.
Czynniki, które mogą torować drogę do stosowania przemocy:
- Potrzeba kontroli i władzy
Osoby stosujące przemoc często kierują się potrzebą dominacji nad partnerem lub członkiem rodziny. Chcą decydować o wszystkich aspektach jego życia – od finansów po kontakty z innymi ludźmi. - Trudności w radzeniu sobie z emocjami
Sprawcy przemocy mogą reagować agresją na frustrację, złość lub poczucie zagrożenia. Często nie potrafią konstruktywnie rozwiązywać konfliktów i odczuwają potrzebę „wyładowania się” na innych. - Brak empatii
Osoba stosująca przemoc może mieć trudności z wczuwaniem się w sytuację osoby doznającej przemocy. Często minimalizuje szkody, jakie wyrządza, lub obwinia ofiarę za własne zachowania. - Nadmierna zazdrość i podejrzliwość
Często kontroluje partnera, ogranicza jego kontakty społeczne i wyolbrzymia realne lub wyimaginowane zagrożenia, tworząc atmosferę strachu. - Historia doświadczeń przemocy lub trudnych relacji w dzieciństwie
W wielu przypadkach osoby stosujące przemoc sami byli świadkami przemocy domowej lub doświadczyli jej w dzieciństwie, co może ukształtować przekonania o tym, że przemoc jest normalnym sposobem rozwiązywania konfliktów. - Manipulacja i kłamstwo
Osoby stosujące przemoc często stosują manipulację emocjonalną, kłamstwa lub obietnice poprawy, aby utrzymać kontrolę nad osobą, która doświadcza przemocy i uniknąć konsekwencji. - Wysoka skłonność do gniewu i impulsywność
Szybko reagują złością na sytuacje, które w ich oczach zagrażają ich pozycji lub kontroli.
Najczęściej przemoc nie wynika z jednego czynnika, lecz z nakładania się kilku z nich.