Przemoc może mieć charakter instrumentalny (przemoc jako narzędzie do osiągnięcia celu) lub bezinteresowny (sprawca nie dąży do uzyskania wymiernej korzyści - przemoc jako cel sam w sobie), co jest zależne od przesłanek kierujących osobą stosującą przemoc. W zależności, co poprzez przemoc chce osiągnąć jej sprawca. Niezależnie jednak od pobudek sprawcy, ofiara cierpi i jest narażona na trwałe uszkodzenia fizyczne, emocjonalne, a przede wszystkim psychiczne.
Definicja przemocy domowej
Według ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowe:
przemoc domowa to jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, wykorzystujące przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną, naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej, w szczególności:
- narażające tę osobę na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia lub mienia,
- naruszające jej godność, nietykalność cielesną lub wolność, w tym seksualną,
- powodujące szkody na jej zdrowiu fizycznym lub psychicznym, wywołujące u tej osoby cierpienie lub krzywdę,
- ograniczające lub pozbawiające tę osobę dostępu do środków finansowych lub możliwości podjęcia pracy lub uzyskania samodzielności finansowej,
- istotnie naruszające prywatność tej osoby lub wzbudzające u niej poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, w tym podejmowane za pomocą środków komunikacji elektronicznej;
W jakich relacjach może wystąpić przemoc:
- dorosły – dorosły (np. mężczyzna wobec kobiety/ kobieta wobec mężczyzny),
- dorosły – dziecko (np. rodzic, krewny, dziadkowie wobec dziecka/dzieci),
- dziecko – dziecko (np. starsze rodzeństwo wobec młodszego rodzeństwa, w szkole np. silniejszy uczeń wobec słabszego ucznia),
- dziecko – rodzic (np. dorosłe dzieci wobec starzejących się rodziców),
- dorosły – osoba z niepełnosprawnością.
Czym charakteryzuje się przemoc
- jest intencjonalna, co znaczy, że zawsze jest zamierzonym działaniem,
- siły są nierównomierne, co znaczy, że jedna ze stron ma zawsze przewagę nad drugą,
- narusza dobra i prawa osobiste, co znaczy, że sprawca wykorzystując przewagę siły narusza podstawowe prawa ofiary, np. prawo do nietykalności fizycznej, godności czy szacunku,
- powoduje cierpienie i ból, co znaczy, że sprawca naraża zdrowie i życie ofiary na poważne szkody.
Fazy przemocy
- Faza I narastającego napięcia lub faza narastającej przemocy – jest początkiem cyklu, jest to faza charakteryzująca się wzmożonym napięciem i zwiększeniem częstotliwości sytuacji konfliktowych.
- Faza II ostrej przemocy – następuje rozładowanie agresji poprzez dokonanie aktu przemocy.
- Faza III miodowego miesiąca – jest to faza, w której sprawca okazuje skruchę, przeprasza ofiarę często obiecując zmianę zachowania deklarując głębokie uczucia do ofiary.
Przykladowe formy przemocy
Przemoc może przybrać wiele form, poniżej przedstawiamy kilka wybranych:
- przemocy fizycznej – np.: szarpanie, popychanie, bicie, kopanie, policzkowanie, duszenie itp.,
- przemocy psychicznej – np. wyśmiewanie, szydzenie, okazywanie braku szacunku, poniżanie w obecności innych osób, obrażanie, wyzywanie itp.,
- przemocy seksualnej – np. wymuszanie pożycia seksualnego, żarty o charakterze seksualnym, zmuszanie do oglądania treści o tematyce seksualnej, komentowanie szczegółów anatomicznych, itp.,
- przemocy ekonomicznej – np. zabieranie pieniędzy, nie łożenie na utrzymanie, uniemożliwianie podjęcia pracy zarobkowej, zaciąganie długów i kredytów bez zgody współmałżonka/ partnera/ki, niezaspokajanie podstawowych, materialnych potrzeb rodziny, niealimentacja, itp.,
- przemoc poprzez zaniedbanie – jest to świadome lub nieświadome działanie polegające na niezaspokajaniu podstawowych potrzeb takich potrzeb jak: biologicznych, emocjonalnych, edukacyjnych czy medycznych wobec wobec dzieci, ludzi starszych oraz wobec osób niepełnosprawnych – przez ich rodziców, dorosłe dzieci, opiekunów,
- cyberprzemoc – jest to forma przemocy, w której wykorzystuje się środki komunikacji elektronicznej do ośmieszania, zastraszania, nękania, prześladowania, kontrolowania drugiej osoby, przy użyciu takich narzędzi jak media społecznościowe, komunikatory, wiadomości SMS, e-maile czy fora internetowe. Może obejmować m.in. wysyłanie obraźliwych wiadomości, publikowanie kompromitujących zdjęć lub informacji, rozsyłanie plotek, wykluczanie z grup online czy podszywanie się pod kogoś bez jego zgody.
Czynniki, które mogą torować drogę do stosowania przemocy:
- Potrzeba kontroli i władzy
Osoby stosujące przemoc często kierują się potrzebą dominacji nad partnerem lub członkiem rodziny. Chcą decydować o wszystkich aspektach jego życia – od finansów po kontakty z innymi ludźmi. - Trudności w radzeniu sobie z emocjami
Sprawcy przemocy mogą reagować agresją na frustrację, złość lub poczucie zagrożenia. Często nie potrafią konstruktywnie rozwiązywać konfliktów i odczuwają potrzebę „wyładowania się” na innych. - Brak empatii
Osoba stosująca przemoc może mieć trudności z wczuwaniem się w sytuację osoby doznającej przemocy. Często minimalizuje szkody, jakie wyrządza, lub obwinia ofiarę za własne zachowania. - Nadmierna zazdrość i podejrzliwość
Często kontroluje partnera, ogranicza jego kontakty społeczne i wyolbrzymia realne lub wyimaginowane zagrożenia, tworząc atmosferę strachu. - Historia doświadczeń przemocy lub trudnych relacji w dzieciństwie
W wielu przypadkach osoby stosujące przemoc sami byli świadkami przemocy domowej lub doświadczyli jej w dzieciństwie, co może ukształtować przekonania o tym, że przemoc jest normalnym sposobem rozwiązywania konfliktów. - Manipulacja i kłamstwo
Osoby stosujące przemoc często stosują manipulację emocjonalną, kłamstwa lub obietnice poprawy, aby utrzymać kontrolę nad osobą, która doświadcza przemocy i uniknąć konsekwencji. - Wysoka skłonność do gniewu i impulsywność
Szybko reagują złością na sytuacje, które w ich oczach zagrażają ich pozycji lub kontroli.
Najczęściej przemoc nie wynika z jednego czynnika, lecz z nakładania się kilku z nich.